* ( بُورِكَ مَنْ [ فِي ] ) * ( 1 ) * ( النَّارِ ، ) * در آن جا آفريد و موسى از آن جا شنيد ( 2 ) . گفت : و اين چنان است كه در توريت ( 3 ) هست : « جاء اللَّه من سينا و اشرق من ساعين ( 4 ) و استعلى [ 163 - ر ] من جبال فاران » ( 5 ) . آنگه گفت : تأويل اين حديث آن است كه ، مجىء او از سينا بود يعنى به تكليم ( 6 ) موسى - عليه السّلام - و اشراق او از ساعين ( 7 ) بود به بعثت عيسى - عليه السّلام - و استعلاى او از كوه فاران ( 8 ) بود به بعثت مصطفى - عليه السّلام . و فاران ( 9 ) نام مكّه است ، و ساعين ( 10 ) نام آن جاى است كه بعثت عيسى از او بود . سعيد جبير گفت : آتش بود على ظاهر الكلام ، و براى آن آتش گفت كه آتش از حجابهاى خداى يك حجاب است ، بيانش حديث ابو موسى روايت كرد از رسول - عليه السّلام - كه او گفت : حجابه النّار لو كشفها لا حرقت سبحات وجهه كل شىء ادركه بصره . آنگه ابو موسى اين آيت بخواند ( 11 ) : * ( بُورِكَ مَنْ فِي النَّارِ وَمَنْ حَوْلَها ) * . بعضى دگر گفتند : در كلام محذوفى است ، و تقدير آن كه : بورك من فى النّار قدرته ( 12 ) و سلطانه و آياته ( 13 ) . و اين تأويل اگر چه در كلام دليلى ( 14 ) نيست بر اين محذوف چون ادلَّهء عقل دليل كرده است بر آن كه او را تعالى جاى و مكان ( 15 ) نيست ، و او متعالى است ، به دليل عقل اين تأويل توان كردن . بعضى دگر گفتند : * ( بُورِكَ مَنْ فِي النَّارِ ، ) * اى بورك من في طلب النّار ، يعنى موسى - عليه السّلام ، و مثله قوله ( 16 ) : فلان ورد الماء ، و اگر چه در ميان آب نبود ، و منه

--> ( 1 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخه آط ، از قرآن مجيد افزوده شد . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها كعب . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها ما . ( 4 ) . مش : ساعير . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : قاران . ( 6 ) . مش : تكلَّم . ( 10 - 7 ) . آز ، مش : ساعير . ( 9 - 8 ) . آج ، لب ، آل : قارون . ( 11 ) . همهء نسخه بدلها ، برخواند ، اساس و ، با توجّه به ضبط ديگر نسخه بدلها تشخيص داده شد . ( 12 ) . همهء نسخه بدلها : بقدرته . ( 13 ) . اساس : تأويله ، با توجّه به فحواى عبارت و ديگر نسخه بدلها ، تصحيح شد . ( 14 ) . همهء نسخه بدلها : دليل . ( 15 ) . آط ، آب : جايى و مكانى . ( 16 ) . آط ، آز ، مش : قولهم ، ديگر نسخه بدلها : ندارد ، اين تعبير معمولا پيش از آيات قرآنى به كار مىرود .